Organizacja drużyny wodnej

Podstawy działania drużyn wodnych i żeglarskich są takie, jak innych drużyn harcerskich, starszoharcerskich i wędrowniczych: służba, braterstwo, praca nad sobą i przygoda. Program wodny wzbogaca je jeszcze o dodatkowe aspekty związane ze specjalnością .

Służba

Służba to czynna, pozytywna podstawa wobec świata i drugiego człowieka. Służba bliźniemu może przejawiać się udziałem harcerzy w działalności dla dobra społeczności lokalnej czy dbaniem o nienaruszalność środowiska naturalnego. Pod pojęciem służby może kryć się wiele działań drużyny.Główną formą takiej aktywności jest popularyzacja specjalności wodnej w otoczeniu, np. w szkole czy hufcu.

Pomysłów może być wiele, np. przygotowanie festiwalu szantowego, konkursu marynistycznego, konkursu wiedzy o morzu, organizacja spartakiady, regat czy ciekawego rejsu. Dla osób posiadających już pewną wiedzę i umiejętności żeglarskie dobrym polem służby jest praca przy sprzęcie czy pomoc w szkoleniu młodszych harcerzy. Na prawdziwych specjalistów czeka służba instruktorska (głównie w nauce pływania, wioślarstwa, żeglarstwa i szkutnictwa) oraz służba na morzu.Są takie pola służby, które wymagają od całej drużyny lub jej części (np. wachty) dużego zaangażowania, podjęcia się zadań trwających dłuższy czas i przyjęcia na siebie poważnych zobowiązań. Mam na myśli specjalnościowy wolontariat, czyli prace społecznościowe użyteczne na rzecz środowiska i społeczności lokalnej, szczególnie służbę przeciwpowodziową, ratownictwo wodne, służbę rzekom, jeziorom i morzu.

Braterstwo

Braterstwo jest pojęciem związanym nie tylko z harcerskim dekalogiem, ale również z kulturą marynistyczną. My, wodniacy, rozumiemy je jako przyjacielską i serdeczną postawę wobec innych. Wodniackie braterstwo na co dzień to pomaganie innym żeglarzom w pokonywaniu trudności, ostrzeganie ich o zagrożeniach oraz unikanie sytuacji utrudniających żeglugę innym korzystającym z drogi wodnej.Nie wystarczy jednak być dobrym i szanować bliźniego, niezbędna jest do tego odpowiednia wiedza z zakresu przepisów, nawigacji, meteorologii, locji, teorii żeglowania, ratownictwa itp.

Praca nad sobą

Pod tym pojęciem kryje się nieustanne kształtowanie i doskonalenie samego siebie i swoich umiejętności harcerskich zobowiązują do samodoskonalenia na kolejnych etapach rozwoju harcerskiego. Dodatkowym polem pracy nad sobą jest doskonalenie specjalnościowe (wodne). Chodzi tu o wyrobienie sylwetki wszechstronnego, sprawnego człowieka wody, doskonalenie wiedzy technicznej oraz wykształcenie umiejętności budowy i eksploatacji sprzętu pływającego, a także odpowiedzialności za jego stan.

 

Przygoda (wędrówka)

Przygoda w rozumieniu wychowawczym to synteza przeżyć: poznawczych, intelektualnych, emocjonalnych i kulturalnych. Oferuje silne bodźce i mocne wrażenia, które wymagają dużo wysiłku psychicznego, zdolności do przewidywania, zaradności życiowej, cierpliwości, uporu oraz zachowania równowagi i pogody ducha.

Przygoda – w przełożeniu na konkretne działanie drużyny – to przede wszystkim wędrówki kajakowe, wiosłowe, żaglowe czy motorowodne organizowane w ciągu całego sezonu nawigacyjnego. Należy jednak pamiętać o dwóch niezwykle istotnych zasadach. Pierwsza mówi o tym, że dla każdego przygodą jest coś innego, a poziom jej „wyczynowości” powinien być dostosowany do potrzeb uczestników działania. Druga zasada mówi o tym, że przygoda powinna iść w parze z odpowiednią wiedzą i doświadczeniem, bowiem najważniejszą sprawą jest bezpieczeństwo, a nie adrenalina.

W pracy drużyn wodnych i żeglarskich uwzględniane są elementy metody harcerskiej i odpowiednio metodyki poszczególnych grup wiekowych. Wszystko to zostaje wzbogacone o wartości i sposoby działania właściwe wybranej specjalizacji.

Prawo i Przyrzeczenie a kodeks etyki morskiej

Prawo i Przyrzeczenie Harcerskie, czyli system dobrowolnie przyjętych harcerskich wartości wodniackich wzbogacają o etykę żeglarską – normy wywodzące się z wielowiekowej tradycji morskiej i doświadczenia ludzi morza, określające powinności żeglarzy wobec siebie wzajemnie i innych oraz ich stosunek do pracy i środowiska naturalnego.Podstawowe zasady etyki morskiej to:

  • Obowiązek ratowania życia ludzkiego w przypadku zagrożenia na wodzie i kontynuowanie – w razie potrzeby – prób do czasu osiągnięcia pozytywnego rezultatu lub uzasadnionego uznania bezcelowości dalszego działania.
  • Obowiązek ostrzegania o zagrożeniach życia i mienia ludzkiego występujących na wodzie.
  • Obowiązek niesienia pomocy, bez wezwania innym żeglarzom w pokonywaniu trudności związanych z żeglowaniem.
  • Unikanie stwarzania sytuacji, które mogą utrudnić żeglugę innym osobom korzystającym z dróg wodnych i likwidowanie – w miarę możliwości – istniejących zagrożeń.
  • Godne reprezentowanie państwa, pod którego banderą odbywa się żegluga.
  • Rzetelne wykonywanie zadań.
  • Unikanie stwarzania zagrożeń dla naturalnego środowiska wodnego.
  • Eliminowanie – w miarę możliwości – przyczyn zagrożenia środowiska naturalnego.

Normy etyki morskiej mają głównie charakter zwyczajowy, choć coraz częściej podejmowane są próby kodyfikacji, naruszanie zasad etyki morskiej może stać się powodem zastosowania wobec winnego kary dyscyplinarnej.

Uczenie w działaniu

Młody człowiek w naturalny sposób kształci się przez obserwację, eksperymentowanie, samodzielne wyciąganie wniosków, dokonywanie wyborów i osobiste działanie. Dlatego specjalistyczną wiedzę harcerze wodniacy zdobywają w praktyce, a nie tylko na wykładach.

System małych grup

Mała grupa rówieśników, kolegów czy przyjaciół to naturalne środowisko młodego człowieka. Zastęp (przez wodniaków zwany wachtą) to szkoła współdziałania, samorządności, dzielenia odpowiedzialności, solidarności – po prostu kuźnia charakteru. Żeglarstwo morskie jest niepowtarzalną szkołą pracy grupowej (życie na zamkniętej przestrzeni jachtu, której nie można opuścić w dowolnym momencie).

Stopnie, sprawności, odznaki i uprawnienia

Harcerskie wychowanie oferuje system stopni i wybór sprawności dostosowania do potrzeb i możliwości dziewcząt i chłopców. Uzupełnieniem są sprawności wodne, a dla starszych – uprawnienia państwowe, tj. patenty żeglarskie czy motorowodne oraz uprawnienia innych organizacji (ratownicy WOPR) czy odznaki PTTK.

Instruktor

Instruktor nie jest oficerem, ani nauczycielem – jest starszym bratem, który harcerzom stwarza warunki do właściwego rozwoju. Z jednej strony jest towarzyszem w zabawie na wodzie, ale z drugiej – spoczywa na nim odpowiedzialność za bezpieczeństwo uczestników. Oznacza to, że szkolenie instruktorów wodnych wymaga specjalnego, wieloetapowego systemu kształcenia, łączącego elementy pedagogiki i żeglarstwa.

Przyroda

Działanie w zdrowym środowisku przyrody jezior, rzek i morza czyni wodniactwo niezwykle atrakcyjnym sposobem spędzania wolnego czasu. Zmienne warunki naturalne uczą analizować, pobudzają wyobraźnie, zmuszają do przewidywania, jak najlepiej zapobiec nadchodzącym trudnościom.

Tradycje, symbole, obrzędowość

Symbolika i nazwa są bardzo istotne w pracy każdej drużyny. Powinny wiązać się ze specjalnością. Inspiracją do wyboru nazwy, a także bohatera drużyny może być okolicznościowy rajd, zbiórka czy spotkanie z żeglarzem. Ludzie morza kultywują różne przesądy i wierzenia. Przyjęte są np. specyficzne sposoby pozdrawiania się czy formy zwracania się do innych. Warto stosować te elementy, wplatając je w obrzędowość drużyny.

W kulturze marynistycznej występują rozmaite symbole (kotwice, fale, szekle, żagle itp.), które drużyny chętnie wykorzystują w swoim logo umieszczanym na plakietkach obozowych czy rajdowych, jak również w motywach graficznych w gazetkach, śpiewnikach czy na stronach internetowych.

Etykieta żeglarska

To zespół norm i zwyczajowych zasad określających w sposób zachowania się załogi na jachcie w określonych warunkach i sytuacjach. Etykieta żeglarska obejmuje też tradycje kultywowane w jachtingu.Zasady etykiety żeglarskiej jako zbiór norm zwyczajowych nie mogą być instytucjonalnie egzekwowane.

Ich przestrzeganie jest jednak świadectwem kwalifikacji i kultury żeglarskiej.

Z etykiety żeglarskiej wynikają rozmaite nakazy, m. in.:

  • Oddawania honorów banderze przy wchodzeniu na pokład jachtu,
  • Utrzymania jachtu w odpowiednim klarze,
  • Zachowania wśród załogi hierarchicznych relacji opartych na kryterium kwalifikacji i pełnionych na pokładzie funkcji,
  • Stosowania określonych sposobów pozdrawiania innych jachtów i oddawania honorów okrętom marynarki wojennej,
  • Zachowania ciszy i spokoju podczas manewrów,
  • Stosowania odpowiedniej odzieży wyjściowej i noszenia w odpowiedni sposób odznak klubowych i organizacyjnych,
  • Wycierania butów przed wejściem na pokład.

Z etykiety żeglarskiej wynikają też zakazy, m.in.:

  • Wyrzucania i wylewania za burtę nieczystości (zwłaszcza w porcie lub w przystani,
  • Wystawiania poza burtę w czasie żeglugi podmiotów i części ciała (np. moczenia nóg, łowienia ryb itp.),
  • Wchodzenia na obcy jacht bez pytania o zgodę,
  • Zakłócania spokoju innym żeglarzom,
  • Gwizdania na pokładzie,
  • Dobijania bez pytania o zgodę do burty innej jednostki.

 

Etykieta flagowa

Ważnym działem etykiety żeglarskiej jest etykieta flagowa. Stanowi zbiór norm odwołujących się zarówno do zwyczajów i tradycji, jak i obowiązujących przepisów resortowych, państwowych oraz międzynarodowych regulujących sposób podnoszenia i noszenia przez jachty flag, bander i proporców.

Przesądy i wierzenia

Praca z żywiołem, którego potęgi nie obejmują ludzkie wyobrażenia, spowodowała, że ludzie pracujący na morzu wierzą w różne przesądy i w związku z tym unikają sytuacji, które mogą przynieść pecha.

Na morzu obowiązuje niepisany:

  • Zakaz wpisywania portu docelowego przez dopłynięciem,
  • Zakaz pisania listów na jachcie,
  • Zakaz rozpoczynania rejsów w poniedziałek czy piątek.

Jak wierzą żeglarze – przynoszą szczęście:

  • Ptaki – stąd papuga na ramieniu każdego książkowego bosmana,
  • Obrzędowe wyrzucanie do morza rozmaitych wartościowych lub potrzebnych rzeczy (aby zyskać przychylność Neptuna).

 

MUNDUR ŻEGLARSKI

Harcerze wodniacy mają odrębne (od reszty organizacji) mundury, wzorowane na tradycyjnym ubiorze ludzi morza. Do tej pory – w części dotychczasowych drużyn wodnych i żeglarskich oraz instruktorów tej specjalności – obowiązuje Regulamin mundurów zuchów, harcerek, harcerzy, instruktorów ZHP.

BLUZA

Harcerki i harcerze z drużyn wodnych i żeglarskich noszą granatowe bluzy zakładane przez głowę ze sznurowanym ( sznurówki koloru granatowego) rozcięciami u dołu po bokach i z przodu na przedłużeniu dekoltu. Na bluzę nakładany jest granatowy kołnierz marynarski z trzema rzędami białych tasiemek. Pod bluzą można nosić T-shirt biały lub granatowy (jednakowo w drużynie) albo granatowy półgolf lub golf. Na bluzie nosi się krzyż harcerski, patki z oznaczeniami stopni, plakietki środowiskowe i okolicznościowe.Instruktorzy i wędrownicy mogą nosić granatowe koszule z krótkim rękawem.

SPODNIE I SPÓDNICE

Do bluzy żeglarskiej harcerze i harcerki noszą długie granatowe spodnie (dziewczęta zakładają je przede wszystkim podczas zajęć na wodzie). Względy praktyczne na łódce podpowiadają używanie spodni z kieszeniami z boku nogawek a’la bojówki, zapisanymi na ekspres lub patkę rzepem (praktyczne jest, gdy również górne kieszenie są zapinane w podobny sposób). W ciepłe dni można nosić do munduru krótkie granatowe spodnie.Wędrownikom podczas oficjalnych okazji (apele, uroczystości) zaleca się ponadto noszenie białych płóciennych spodni. Dziewczęta w czasie zajęć na lądzie noszą granatowe lub białe spódnice (bez rajstop lub z rajstopami w kolorze czarnym lub cielistym).Do krótkich spodni i spódnic regulamin przewiduje czarne (ew. białe) podkolanówki lub getry.

BUTY

Podczas zajęć na wodzie należy zakładać tzw. buty pokładowe, czyli np. skórzane mokasyny żeglarskie w kolorze granatowym lub naturalnym albo inne szybko schnące buty (np. płócienne tenisówki) na płaskiej, miękkiej podeszwie (najlepszy jest naturalny kauczuk lub biała guma). Podczas zajęć i wędrówek na lądzie nosi się obuwie turystyczne. Wędrownicy w czasie oficjalnych uroczystości mogę zakładać czarne półbuty.

NAKRYCIE GŁOWY

Regulaminowym nakryciem głowy harcerzy wodniaków jest czarny beret baskijski. Wędrowniczki i instruktorki mogą nosić czarny kapelusz typu Olga.

Okrycie wierzchnie i inne elementy kolekcji ZHP dla wodniakówZ kolekcji ZHP dostępna jest granatowa, bawełniana bluza z kapturem zakładana przez głowę z białą wodniacką lilijką. Ponadto wędrownicy i instruktorzy często używają jako okrycia wierzchniego czarnych swetrów z wzmocnieniami na barkach.Dodatkowo środowiska wodniackie często używają koszulek czy bluz, np. z wyhaftowanym lub nadrukowanym logiem drużyny.

Przy projektowaniu koszulek drużyny (rejsu) warto szukać inspiracji w obowiązującej modzie żeglarskiej. Będzie to zdecydowanie lepsza droga niż poszukiwanie sortów różnych służb mundurowych i próby ich adaptacji.


Opracowano na podstawie: Harcerskie Drużyny Wodne, Piotr Nowacki, Wiktor Wróblewski, Łódź Warszawa 2013

Sprawności wodniackie

Sprawności wodniackie

W ramach Programu Wychowania Wodnego można zdobyć 17 sprawności, każdą na 4 poziomach.

Zdobycie stopnia na poziomie junga, kadet, podstawowym i zaawansowanym polega na zdobyciu określonych w regulaminie sprawności, przypisanych do zdobywanego stopnia. Każdy stopień wymaga zdobycia 4 sprawości podstawowych (ratownika, pływaka, meteorologa i marynisty), a także od 1 do 4 sprawności określonych do stopnia.

Wymagania na sprawności w formie książeczki harcerza można pobrać w zakładce “Do pobrania” w menu po lewej stronie.

 podstawowe
zawansowane

Nurkowe

Idee stopni

JUNGA RATOWNICZY

Skończył 10 lat, interesuje się nurkowaniem ze sprzętem, przygotowuje się do zdobycia stopnia płetwonurka.

KADET RATOWNICZY

Skończył 12 lat, stara się zdobyć uprawnienia płetwonurkowe, doskonali techniki nurkowania.

PŁETWONUREK

Potrafi wykonać nurkowania ze sprzętem, skompletować sprzęt na nurkowanie i wykonać nurkowanie z doświadczonym partnerem. Zdobył podstawowy stopień nurkowy w uznanej federacji nurkowej (PADI, PSAI, SSI, SDI, NAUI, CMAS).

ZAAWANSOWANY PŁETWONUREK

Skończył 16 lat, wykonał kilka nurkowań na głębokość większą niż 15 metrów. Zdobył stopień zaawansowanego płetwonurka (AOWD) w uznanej federacji nurkowej (PADI, PSAI, SSI, SDI, NAUI, CMAS)

Ratownicze

Idee stopni

JUNGA RATOWNICZY

Skończył 10 lat, przestrzega zasad bezpieczeństwa w działaniach na wodzie.

KADET RATOWNICZY

Skończył 12 lat, pełni funkcje ratownicze podczas spływów i rejsów drużyny i zastępu. Dopełnia wszelkich starań, by podczas działań na wodzie przestrzegać zasad bezpieczeństwa. Pilnuje swoich kolegów z zastępu, by przestrzegali zasad bezpieczeństwa.

RATOWNIK WODNY ZHP

Wspiera swój zastęp lub drużynę w czynnościach ratowniczych podczas spływów lub rejsów. Doskonale pływa.

STARSZY RATOWNIK WODNY ZHP

Skończył 16 lat, pełni funkcje asystenta ratowników na kąpielisku, ukończył minimum 15 godzinny kurs pierwszej pomocy.

Wioślarskie

Idee stopni

JUNGA WIOŚLARSKI

Skończył 10 lat, potrafi bezpiecznie zachować się w łodzi wiosłowej, odbył krótki spływ.

KADET WIOŚLARSKI

Skończył 12 lat, potrafi samodzielnie kierować kajakiem/łodzią wiosłową/czółnem, sprawnie wiosłuje, umie utrzymać łódź w zadanym kierunku. Dba o bezpieczeństwo podczas spływów.

WIOŚLARZ

Kieruje samodzielnie kajakiem/łodzią wiosłową/czółnem, brał udział w kilku spływach, potrafi pomóc w ich organizacji.

STERNIK ŁODZI WIOSŁOWEJ

Skończył 16 lat, jest doświadczonym wioślarzem z pokaźnym stażem. Pomaga w organizacji spływów, potrafi wybrać odpowiednią rzekę na spływ, czyta rzekę, podejmuje się coraz odpowiedzialniejszych funkcji na spływach. Dowodzi łodzią wiosłową.

Kajakowe

Idee stopni

JUNGA KAJAKARSKI

Skończył 10 lat, potrafi bezpiecznie zachować się w kajaku, odbył krótki spływ kajakowy.

KADET KAJAKARSKI

Skończył 12 lat, potrafi samodzielnie kierować kajakiem, sprawnie wiosłuje, umie utrzymać kajak w zadanym kierunku. Dba o bezpieczeństwo podczas spływania.

KAJAKARZ

Kieruje samodzielnie kajakiem, brał udział w kilku spływach, potrafi pomóc w ich organizacji

STARSZY KAJAKARZ

Skończył 16 lat, jest doświadczonym kajakarzem z pokaźnym stażem. Pomaga w organizacji spływów, potrafi wybrać odpowiednią rzekę na spływ, czyta rzekę, podejmuje się coraz odpowiedzialniejszych funkcji na spływach.

Motorowodne

Idee stopni

JUNGA MOTOROWODNY

Skończył 10 lat, potrafi bezpiecznie poruszać się po jachcie, zna podstawowe węzły, rozróżnia elementy jachtu. Umie wiosłować w łodzi żaglowej lub motorowej.

KADET MOTOROWODNY

Skończył 12 lat, potrafi samodzielnie pokierować łodzią o napędzie motorowym z silnikiem przyczepnym. Jest sprawnym członkiem załogi jachtu, potrafi operować sterem, manetką, pracować na cumach i odbijaczach. Sprawnie wykonuje komendy.

STERNIK MOTOROWODNY

Skończył 14 lat, potrafi wykonać podstawowe manewry na jachcie motorowym na silniku. Umie pokierować załogą jachtu motorowego, ma wiedzę wystarczającą do kierowania jachtem śródlądowym. Posiada patent sternika motorowodnego.

STARSZY STERNIK MOTOROWODNY

Skończył 16 lat, posiada patent sternika motorowodnego, potrafi kierować jachtami kabinowymi, sprawnie przeprowadza manewry na silniku. Jest przygotowany do samodzielnego kierowania każdym jachtem śródlądowym, i do prowadzenia pierwszych rejsów po wodach morskich osłoniętych w strefie do 2 mil od brzegu, w porze dziennej.

Żeglarskie

Idee stopni

JUNGA ŻEGLARSKI

Skończył 10 lat, potrafi bezpiecznie poruszać się po jachcie, zna podstawowe węzły, rozróżnia elementy jachtu. Umie wiosłować w łodzi wiosłowej lub żaglowej.

KADET ŻEGLARSKI

Skończył 12 lat, potrafi samodzielnie pokierować jachtem typu ket lub jachtem slup o długości do 6 m na żaglach. Jest sprawnym członkiem załogi jachtu żaglowego, potrafi operować sterem, szotami, pracować na cumach i odbijaczach. Sprawnie wykonuje komendy.

ŻEGLARZ JACHTOWY

Skończył 14 lat, potrafi wykonać podstawowe manewry na jachcie o długości powyżej 5 metrów, pod żaglami i na silniku. Umie pokierować załogą jachtu żaglowego, ma wiedzę wystarczającą do kierowania jachtem śródlądowym. Posiada patent żeglarza jachtowego.

STERNIK

Skończył 16 lat, posiada patent żeglarza jachtowego, potrafi kierować jachtami kabinowymi, sprawnie przeprowadza manewry na żaglach i na silniku. Jest przygotowany do samodzielnego kierowania każdym jachtem śródlądowym i do prowadzenia pierwszych rejsów po wodach morskich osłoniętych w strefie do 2 mil od brzegu, w porze dziennej.

 

Stopnie wodniackie

Harcerze, harcerze starsi, wędrownicy i instruktorzy zdobywają stopnie wodniackie w sześciu dyscyplinach:

  1. żeglarstwo,
  2. kajakarstwo,
  3. wioślarstwo,
  4. motorowodniactwo,
  5. płetwonurkowanie,
  6. ratownictwo wodne.

W każdej z nich do zdobycia są stopnie na sześciu poziomach:

  1. poziom junga (żeglarski, motorowodny, wioślarski, kajakarski, płetwonurkowy, ratowniczy) dla harcerzy w wieku 10-12 lat,
  2. poziom kadet (żeglarski, motorowodny, wioślarski, kajakarski, płetwonurkowy, ratowniczy) dla harcerzy i harcerzy starszych w wieku 12-14 lat,
  3. poziom podstawowy (żeglarz jachtowy, sternik motorowodny, wioślarz, kajakarz, płetwonurek, młodszy ratownik wodny ZHP) – dla harcerzy starszych w wieku 14-16 lat,
  4. poziom zaawansowany (sternik jachtowy, starzy sternik motorowodny, sternik łodzi wiosłowej, starszy kajakarz, starszy płetwonurek, ratownik wodny ZHP) – dla wędrowników w wieku 16-18 lat,
  5. poziom mistrzowski (jachtowy sternik morski, morski sternik motorowodny, organizator spływów, płetwonurek ratownik, ratownik wodny RP) – dla kadry ZHP,
  6. W niektórych dyscyplinach wprowadzono też stopień profesjonalny: kapitan jachtowy, kapitan motorowodny, divemaster.

 

Stopnie i Sprawności

Zaangażowanie uczestników programu chcemy zwiększyć poprzez wykorzystanie elementów grywalizacji. Grywalizacja to metoda modyfikowania zachowań ludzi w sytuacjach niebędących grami, w celu zwiększenia ich zaangażowania. Technika bazuje na przyjemności, jaka płynie z pokonywania kolejnych osiągalnych wyzwań, rywalizacji, współpracy itp. Grywalizacja pozwala zaangażować ludzi do zajęć, które są zgodne z oczekiwaniami autora projektu, nawet jeśli są one uważane za nudne lub rutynowe.